ಭಾಷೆಯು
ಎಲ್ಲಾ ಮಾನವ ಸಮಾಜಗಳು ಹಂಚಿಕೊಂಡಿರುವ
ಅತ್ಯಂತ ಅದ್ಭುತ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರಾದ ನೋಮ್ ಚೋಮ್ಸ್ಕಿ ಅವರು
ಹೇಳುವಂತೆ, ಭಾಷೆಯು "ಮುಕ್ತ ಸೃಷ್ಟಿಯ" (free
creation) ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿದ್ದು,
ಇದರಲ್ಲಿ ನಾವು ಅನಂತ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಗಳನ್ನು
ರಚಿಸಲು ಸ್ಥಿರವಾದ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತೇವೆ. ಆದರೆ ಶಬ್ದಗಳ ಗುಂಪನ್ನು
ಅರ್ಥಪೂರ್ಣ ಆಲೋಚನೆಗಳಾಗಿ ನಾವು ಹೇಗೆ ಪರಿವರ್ತಿಸುತ್ತೇವೆ
ಅಥವಾ ನಾವು ಮಾತನಾಡುವ ವಾಕ್ಯಗಳನ್ನು
ಹೇಗೆ ಯೋಜಿಸುತ್ತೇವೆ ಎಂದು ನೀವು ಎಂದಾದರೂ
ಯೋಚಿಸಿದ್ದೀರಾ?
ಭಾಷೆಯ
ರಚನೆ, ನಿಯಮಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಅನ್ವೇಷಿಸಲು ಅರಿವಿನ ಮನೋವಿಜ್ಞಾನದ (cognitive
psychology) ಕುತೂಹಲಕಾರಿ
ಜಗತ್ತಿಗೆ ಧುಮುಕೋಣ!
ಭಾಷೆಯ
ಮೂಲ ಘಟಕಗಳು (The Building Blocks
of Language)
ನಾವು
ಭಾಷೆಯನ್ನು ಹೇಗೆ ಸಂಸ್ಕರಿಸುತ್ತೇವೆ ಎಂಬುದನ್ನು
ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು, ನಾವು ಮೊದಲು ಅದರ
ಮೂಲ ರಚನೆಯನ್ನು ನೋಡಬೇಕು. ಭಾಷೆಯನ್ನು ಮೂರು ಮುಖ್ಯ ಭಾಗಗಳಾಗಿ
ವಿಂಗಡಿಸಬಹುದು:
- ಧ್ವನಿಶಾಸ್ತ್ರ
(Phonology): ಇದು
ಮೂಲ ಮಾತಿನ ಶಬ್ದಗಳ ಅಧ್ಯಯನವಾಗಿದೆ, ಇದನ್ನು ಫೋನೆಮ್ಸ್ (phonemes)
ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ವಯಸ್ಕ ಮಾನವರು ಸುಮಾರು ೧೦೦ ವಿಭಿನ್ನ ಫೋನೆಮ್ಗಳನ್ನು ಉಚ್ಚರಿಸಬಲ್ಲರು, ಮತ್ತು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಭಾಷೆಗಳು ಈ ಶಬ್ದಗಳ ವಿಭಿನ್ನ ಸಂಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತವೆ.
- ವಾಕ್ಯರಚನೆ
(Syntax/Grammar): ಪದಗುಚ್ಛಗಳು
ಮತ್ತು ವಾಕ್ಯಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಲು ನಾವು ಪದಗಳನ್ನು ಹೇಗೆ ಜೋಡಿಸುತ್ತೇವೆ ಎಂಬುದರ ಕುರಿತು ಇದು ವ್ಯವಹರಿಸುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, "ಹುಡುಗ ಸೇಬನ್ನು ತಿಂದನು" ಎಂಬ ಸರಳ ವಾಕ್ಯವು ನಾಮಪದವನ್ನು (Noun phrase
- 'ಹುಡುಗ') ಕ್ರಿಯಾಪದದೊಂದಿಗೆ (Verb
phrase - 'ಸೇಬನ್ನು
ತಿಂದನು') ಸಂಯೋಜಿಸುವ ಮೂಲಕ ರಚನೆಯಾಗಿದೆ.
- ಶಬ್ದಾರ್ಥ
(Semantics): ಇದು
ನಾವು ಬಳಸುವ ಪದಗಳು ಮತ್ತು ವಾಕ್ಯಗಳ ನಿಜವಾದ ಅರ್ಥದ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸುತ್ತದೆ.
ವಾಕ್ಯದ
ರಚನೆಯ ಒಂದು ಆಸಕ್ತಿದಾಯಕ ಅಂಶವೆಂದರೆ
ಮೇಲ್ಮೈ ರಚನೆ (surface structure)
(ವಾಕ್ಯವನ್ನು ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಹೇಗೆ ಮಾತನಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ ಅಥವಾ
ಓದಲಾಗುತ್ತದೆ) ಮತ್ತು ಆಳವಾದ ರಚನೆ (deep structure) (ಅಡಗಿರುವ ಅರ್ಥ) ನಡುವಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸ.
- ಒಂದೇ
ಅರ್ಥ, ವಿಭಿನ್ನ ರಚನೆ: "ರೋಹಿತ್ ಚೆಂಡನ್ನು ಎಸೆದನು" ಮತ್ತು "ಚೆಂಡನ್ನು ರೋಹಿತ್ನಿಂದ ಎಸೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿತು" ಎಂಬ ವಾಕ್ಯಗಳು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಭಿನ್ನವಾಗಿ ಧ್ವನಿಸುತ್ತವೆ, ಆದರೆ ಅವು ಒಂದೇ ಆಳವಾದ ರಚನೆಯನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.
- ಒಂದೇ
ರಚನೆ, ವಿಭಿನ್ನ ಅರ್ಥ: "The
lamb is ready to eat" ಎಂಬ
ವಾಕ್ಯವನ್ನು ಗಮನಿಸಿ. ಇದು ಅಸ್ಪಷ್ಟ (ambiguous) ವಾಕ್ಯವಾಗಿದೆ ಏಕೆಂದರೆ ಇದು ಒಂದೇ ಮೇಲ್ಮೈ ರಚನೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಆದರೆ ಎರಡು ವಿಭಿನ್ನ ಆಳವಾದ ರಚನೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ: ಇದರರ್ಥ ಕುರಿಯನ್ನು ಬೇಯಿಸಿ ತಿನ್ನಲು ಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಆಗಿರಬಹುದು, ಅಥವಾ ಪ್ರಾಣಿಯೇ ಹಸಿದಿದೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಆಹಾರವನ್ನು ತಿನ್ನಲು ಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ ಎಂದೂ ಅರ್ಥೈಸಬಹುದು!
ನಾವು
ಹೇಗೆ ಸಂವಹನ ನಡೆಸುತ್ತೇವೆ (How We
Communicate)
ಆಜ್ಞೆಗಳನ್ನು
ನೀಡುವುದರಿಂದ ಹಿಡಿದು ಸೌಂದರ್ಯ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯದಂತಹ ಅಮೂರ್ತ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗಳನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುವವರೆಗೆ ಭಾಷೆಯು ಅನೇಕ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.
ನಾವು ಮಾತನಾಡುವಾಗ, ಬರೆಯುವಾಗ ಅಥವಾ ಸನ್ನೆ ಮಾಡುವಾಗ
ಮೂರು ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ:
- ಮಾತಿನ
ಕ್ರಿಯೆಗಳು
(Speech Acts): ಪ್ರತಿ
ಬಾರಿ ನಾವು ಮಾತನಾಡುವಾಗ, ನಮ್ಮ ಕೇಳುಗರ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಲು ನಾವು ಉದ್ದೇಶಿಸುತ್ತೇವೆ. ನಾವು ಮೌಖಿಕ ಬದ್ಧತೆಯನ್ನು ಮಾಡಬಹುದು ("ನಾನು ನಾಳೆ ಹಣ ಪಾವತಿಸುತ್ತೇನೆ ಎಂದು ಭರವಸೆ ನೀಡುತ್ತೇನೆ") ಅಥವಾ ಆಜ್ಞೆಯನ್ನು ನೀಡಬಹುದು ("ನೀವು ವಾಲ್ಯೂಮ್ ಅನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಬೇಕೆಂದು ನಾನು ಒತ್ತಾಯಿಸುತ್ತೇನೆ").
- ಪ್ರಸ್ತಾಪಿತ
ವಿಷಯ
(Propositional Content): ಇದು
ಭಾಷಣಕಾರನು ತಿಳಿಸಲು ಬಯಸುವ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಉಪಾಯ ಅಥವಾ ಘಟನೆಯಾಗಿದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, "ಬುದ್ಧಿವಂತ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯು ಗಣಿತದಲ್ಲಿ 'ಎ' ಗ್ರೇಡ್ ಪಡೆದನು" ಎಂಬ ವಾಕ್ಯವು ಎರಡು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ: ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯು ಬುದ್ಧಿವಂತನಾಗಿದ್ದಾನೆ, ಮತ್ತು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯು 'ಎ' ಗ್ರೇಡ್ ಪಡೆದಿದ್ದಾನೆ.
- ವಿಷಯಾಧಾರಿತ
ರಚನೆ
(Thematic Structure): ಉತ್ತಮ
ಸಂವಹನಕಾರರು ತಮ್ಮ ಕೇಳುಗರ ತಿಳುವಳಿಕೆಯ ಮಟ್ಟವನ್ನು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಗಮನಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆಸಕ್ತಿದಾಯಕ ಕಥೆಗಾರನಂತೆ, ಉತ್ತಮ ಭಾಷಣಕಾರನು ಕೇಳುಗನಿಗೆ ಈಗಾಗಲೇ ಏನು ತಿಳಿದಿದೆ ಮತ್ತು ಕಥೆಯು ಅವರನ್ನು ಎಲ್ಲಿಗೆ ಕರೆದೊಯ್ಯುತ್ತಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಗಮನದಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ.
ಸಂಭಾಷಣೆಗಳನ್ನು
ಉತ್ತಮವಾಗಿ ನಡೆಸಲು ನಾವು ಪಾಲಿಸುವ ಕೆಲವು
ಅಲಿಖಿತ ನಿಯಮಗಳೂ ಇವೆ, ಇವುಗಳನ್ನು ಗ್ರೈಸಿನ್
ಮ್ಯಾಕ್ಸಿಮ್ಸ್
(Gricean Maxims) ಎಂದು
ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮಾಣ (Quantity - ಅತಿಯಾಗಿ ಮಾತನಾಡದಿರುವುದು), ಗುಣಮಟ್ಟ (Quality - ಸುಳ್ಳು ಹೇಳದಿರುವುದು), ಮತ್ತು ಸಂಬಂಧ (Relation - ವಿಷಯಕ್ಕೆ ಅಂಟಿಕೊಳ್ಳುವುದು) ಸೇರಿವೆ.
- ನಿಯಮಗಳನ್ನು
ಮುರಿಯುವ ಉದಾಹರಣೆ: ಉದ್ಯೋಗದ ಶಿಫಾರಸು ಪತ್ರವೊಂದನ್ನು ಓದುವುದಾಗಿ ಕಲ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಿ: "ಗೋಪಾಲ್ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಬಟ್ಟೆ ಧರಿಸುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಆಕರ್ಷಕ ಹೆಂಡತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾನೆ. ಅವನು ಉತ್ತಮವಾದ ಕಾರನ್ನು ಕೂಡ ಓಡಿಸುತ್ತಾನೆ...". ಗೋಪಾಲ್ನ ಕೆಲಸದ ಕೌಶಲ್ಯಗಳನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸುವ ಮೂಲಕ, ಪತ್ರ ಬರೆಯುವವನು "ಸಂಬಂಧ" (Relation) ನಿಯಮವನ್ನು ಉಲ್ಲಂಘಿಸಿದ್ದಾನೆ, ಇದು ಗೋಪಾಲ್ ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಯೋಗ್ಯನಲ್ಲ ಎಂದು ಪರೋಕ್ಷವಾಗಿ ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ!
ಮೆದುಳಿನಿಂದ
ಬಾಯಿಯವರೆಗೆ: ಭಾಷೆಯ ಉತ್ಪಾದನೆ (Producing
Language)
ಮಾತನಾಡುವುದು
ಕೇವಲ ಬಾಯಿ ತೆರೆದು ಪದಗಳನ್ನು
ಹೊರಹಾಕುವುದಲ್ಲ; ಅದಕ್ಕೆ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯ ಯೋಜನೆ ಬೇಕು. ಮೊದಲನೆಯದಾಗಿ, ನೀವು ಯಾವ ರೀತಿಯ
ಸಂವಾದವನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದೀರಿ ಎಂಬುದನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತೀರಿ - ನೀವು ಜೋಕ್ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದೀರಾ,
ಸೂಚನೆಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತಿದ್ದೀರಾ ಅಥವಾ ಸಾಂದರ್ಭಿಕವಾಗಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತಿದ್ದೀರಾ?
ಮುಂದೆ, ನೀವು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ವಾಕ್ಯಗಳನ್ನು
ಮತ್ತು ಮಾಹಿತಿಯ ಕ್ರಮವನ್ನು ಯೋಜಿಸುತ್ತೀರಿ. ನಂತರ, ನೀವು ನಿಖರವಾದ ಪದಗಳು
ಮತ್ತು ಪದಗುಚ್ಛಗಳನ್ನು ಆರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತೀರಿ. ಅಂತಿಮವಾಗಿ, ಶಬ್ದಗಳನ್ನು ಭೌತಿಕವಾಗಿ ಉಚ್ಚರಿಸಲು ನಿಮ್ಮ ಮೆದುಳು ನಿಮ್ಮ ಬಾಯಿಯ ಸ್ನಾಯುಗಳಿಗೆ ಆಜ್ಞೆಗಳ ಸಮನ್ವಯದ ಅನುಕ್ರಮವನ್ನು ಕಳುಹಿಸುತ್ತದೆ.
ಶಬ್ದಗಳನ್ನು
ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು:
ಗ್ರಹಿಕೆ
(Comprehension)
ಮಾತನ್ನು
ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಕೂಡ ಅಷ್ಟೇ ಸಂಕೀರ್ಣವಾಗಿದೆ.
ನಾವು ಕೇವಲ ಶಬ್ದಗಳನ್ನು ನಿಷ್ಕ್ರಿಯವಾಗಿ
ಕೇಳುವುದಿಲ್ಲ; ನಮ್ಮ ಮೆದುಳು ಸಂದರ್ಭ
(context) ಮತ್ತು ನಿರೀಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ಏನು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತಿದೆ
ಎಂಬುದನ್ನು ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರ ಮಾಡುತ್ತದೆ.
ಸಂದರ್ಭವು
ನಮ್ಮ ಮೆದುಳಿಗೆ ಒಂದು ಸುಳಿವಿನಂತೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.
ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ನೀವು "ಯುವತಿಯು ತನ್ನ ಭಯಾನಕ ... (frightening d...)" ಎಂಬ ವಾಕ್ಯವನ್ನು ಕೇಳಿದರೆ,
ನೀವು ಯೋಚಿಸದೆಯೇ ನಿಮ್ಮ ಮೆದುಳು ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತವಾಗಿ ಕನಸು (dream) ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ತುಂಬುತ್ತದೆ.
ನಮ್ಮ
ಮೆದುಳು ಇದರಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ನಿಪುಣವಾಗಿದೆ ಎಂದರೆ ಅದು ಕಾಣೆಯಾದ ಶಬ್ದಗಳನ್ನು
ವಾಸ್ತವವಾಗಿ "ಭ್ರಮೆ" (hallucinate) ಮಾಡಬಲ್ಲದು! ಒಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಪ್ರಯೋಗದಲ್ಲಿ,
ಸಂಶೋಧಕರು ಒಂದು ವಾಕ್ಯವನ್ನು ಕೇಳಿಸಿದರು,
ಆದರೆ ಕೆಮ್ಮಿನ ಶಬ್ದದ ಮೂಲಕ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಅಕ್ಷರವನ್ನು
ಮರೆಮಾಚಿದರು: "The
state governors met with their respective legi(cough)latures...". ಪ್ರಯೋಗಕ್ಕೆ ಒಳಪಟ್ಟವರ ಮೆದುಳು ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಕಾಣೆಯಾದ "s" ಧ್ವನಿಯನ್ನು ಮರುಸ್ಥಾಪಿಸಿತು, ಮತ್ತು ಕೆಮ್ಮು ನಿಖರವಾಗಿ ಎಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿದೆ ಎಂದು ಅನೇಕರಿಗೆ ಹೇಳಲು
ಸಹ ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ. ಇದನ್ನು ಫೋನೆಮಿಕ್ ರೆಸ್ಟೋರೇಶನ್ (phonemic
restoration) ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಇದಲ್ಲದೆ,
ವಾಕ್ಯವನ್ನು ಓದುವ ಕಷ್ಟವು ಅದು
ಎಷ್ಟು ಉದ್ದವಾಗಿದೆ ಎಂಬುದರ ಮೇಲೆ ಮಾತ್ರ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ;
ಅದರ ಒಳಗೆ ಎಷ್ಟು ಸಂಕೀರ್ಣ
ವಿಚಾರಗಳು
(propositions) ತುಂಬಿವೆ
ಎಂಬುದರ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, "ಕ್ಲಿಯೋಪಾತ್ರಳ ಪತನವು ರೋಮನ್ ಪ್ರಪಂಚದ ಚಂಚಲ ರಾಜಕೀಯ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಮೇಲಿನ ಅವಳ ಮೂರ್ಖ ನಂಬಿಕೆಯಲ್ಲಿದೆ" ಎಂಬ ವಾಕ್ಯವು ಮೆದುಳಿಗೆ
ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗೊಳಿಸಲು ಕಷ್ಟಕರವಾಗಿದೆ. "ರೋಮ್ನ ಪೌರಾಣಿಕ ಸಂಸ್ಥಾಪಕನಾದ ರೊಮುಲಸ್, ಸಬೈನ್ ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಬಲವಂತವಾಗಿ ಕರೆದೊಯ್ದನು" ಎಂಬ ವಾಕ್ಯಕ್ಕಿಂತ ಇದು
ಕಷ್ಟ, ಎರಡರಲ್ಲೂ ಒಂದೇ ರೀತಿಯ ಪದಗಳಿದ್ದರೂ
ಸಹ. ಕ್ಲಿಯೋಪಾತ್ರಳ ವಾಕ್ಯವು ಹೆಚ್ಚು ಅಂತರ್ಸಂಪರ್ಕಿತ ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ನಮ್ಮ ನೆನಪು ಅದನ್ನು
ನಿಭಾಯಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.
ಭಾಷಾ
ಸಂಸ್ಕರಣೆಯು ನಂಬಲಾಗದಷ್ಟು ಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕ ಮತ್ತು ಬಹುಶಿಸ್ತೀಯ ಸಾಧನೆಯಾಗಿದೆ. ನಾವು ಜೋಕ್ ಅನ್ನು
ಯೋಜಿಸುವ ಕ್ಷಣದಿಂದ ಹಿಡಿದು ಸ್ನೇಹಿತನ ಅಸ್ಪಷ್ಟ ವಾಕ್ಯವನ್ನು ಅರ್ಥೈಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಂದರ್ಭದ ಸುಳಿವುಗಳನ್ನು ಬಳಸುವ ಸೆಕೆಂಡಿನವರೆಗೆ, ನಮ್ಮ ಮೆದುಳು ಧ್ವನಿಶಾಸ್ತ್ರ,
ವಾಕ್ಯರಚನೆ ಮತ್ತು ಶಬ್ದಾರ್ಥದ ಸಂಕೀರ್ಣ, ಅತಿವೇಗದ ಸ್ವರಮೇಳವನ್ನು ನಿರಂತರವಾಗಿ ನಡೆಸುತ್ತಿರುತ್ತದೆ.
ಮೂಲ:
MAPC001_B3_U2